Τα ποσοστά, όμως, του Λαϊκού Μετώπου, υπολείπονται σημαντικά του αθροίσματος των συνιστωσών του στην προ Μακρονίας εποχή. Και η πρωτιά στον δεύτερο γύρο, όσο και να αποτελεί θρίαμβο στο γκρίζο ευρωπαϊκό τοπίο, ήταν κυρίως αποτέλεσμα φόβου και όχι ελπίδας.
Η δημοκρατική Γαλλία, η χώρα των ελευθεριών και των επαναστάσεων, έκανε πάλι τη μεγάλη έκπληξη. Έφραξε το δρόμο στην ακροδεξιά, τουλάχιστον σε αυτές τις εκλογές. Τα εκλογικά αποτελέσματα, όμως, θα πρέπει να εξεταστούν νηφάλια και χωρίς θριαμβολογίες.
Η Εθνική Συσπείρωση αναδείχθηκε και στον δεύτερο γύρο πρώτο κόμμα με 37,06% των ψήφων, με περίπου 4 μονάδες περισσότερες από τον πρώτο (33,21%). Συνεπώς, στο δημοψήφισμα ναι ή όχι στην ακροδεξιά, η πλειοψηφία ψήφισε όχι, για μία ακόμη φορά. Πολλές περιφέρειες όμως, κυρίως στην κεντρική και στην ανατολική Γαλλία, ψήφισαν ναι, παρά την πανστρατιά υπέρ της δημοκρατίας. Όσο η ακροδεξιά πλησιάζει το 40%, τόσο πιο κοντά βρίσκεται στην απόλυτη πλειοψηφία.
Για να έχουμε μέτρο σύγκρισης, ο υποτιθέμενος θρίαμβος των Εργατικών στη Μ. Βρετανία, έγινε με μικρότερο ποσοστό από αυτό που πήρε η Λε Πεν: ο σερ Κιρ Στάρμερ, υποτιθέμενος Μεσσίας της κεντροαριστεράς, εξολοθρευτής κάθε προοδευτικής φωνής στο κόμμα του, πήρε 33,7%, ελάχιστα μεγαλύτερο ποσοστό από αυτό του Κόρμπιν το 2019 και με 500.000 ψήφους λιγότερες. Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο στη Μ. Βρετανία κυβερνητικού κόμματος με μικρότερο ποσοστό.
Παρά τη μαζική φυγή δεξιών ψήφων σε παραλλαγές δεξιάς πολιτικής, στα Μίντλαντς και στη νοτιοδυτική Αγγλία, ακόμη και στο Λονδίνο, η επιρροή των Εργατικών είτε λιμνάζει είτε υποχωρεί, σε ένα κλίμα πολιτικής απάθειας και διογκούμενης αποχής. Σε 59 περιφέρειες, κυρίως εργατικές (Μάντσεστερ, Ληντς, Κινγκστον) συμμετείχε λιγότερο από το ήμισυ του εκλογικού σώματος. Ως μέτρο σύγκρισης, ο «αποτυχημένος» και «περιθωριακός» Κόρμπιν, τον οποίο το βρετανικό κατεστημένο πολέμησε λυσσαλέα για τις αριστερές του απόψεις, είχε καταγράψει το 2017, με υψηλή συμμετοχή, το μεγαλύτερο ποσοστό των Εργατικών, 40,3%, απέναντι σε μίαν ενωμένη δεξιά που έλαβε μόλις 2% περισσότερες ψήφους.
Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε τη μεγάλη νίκη του Λαϊκού Μετώπου. Δεν υπάρχουν πολλές χώρες στην Ευρώπη ή στον κόσμο που η Αριστερά να αναδεικνύεται σε πρώτη δύναμη. Επιπλέον, η νίκη της δημοκρατίας οφείλεται πάνω από όλα στη συνεπή στάση της Αριστεράς: αυτή απέσυρε μονομερώς τους υποψηφίους της, που είχαν καταταγεί τρίτοι, σε 130 περιφέρειες, ενώ η κυβερνητική πλειοψηφία μόνον σε 80. Η συντριπτική πλειονότητα των ψηφοφόρων της ψήφισε υπέρ των ακροκεντρώων, ενώ μόνον οι μισές από τις ψήφους του Μακρόν πήγαν υπέρ των δικών της, ακόμη δε λιγότερες (43%) όταν αυτός ήταν από την Ανυπότακτη Γαλλία.
Πρέπει όμως να διαβάσουμε τα αποτελέσματα με ταπεινότητα, ρεαλισμό και αυτογνωσία. Ο κίνδυνος της ακροδεξιάς είναι αυτός που ένωσε την αριστερά και ενίσχυσε τη συμμετοχή. Τα ποσοστά, όμως, του Λαϊκού Μετώπου, υπολείπονται σημαντικά του αθροίσματος των συνιστωσών του στην προ Μακρονίας εποχή. Και η πρωτιά στον δεύτερο γύρο, όσο και να αποτελεί θρίαμβο στο γκρίζο ευρωπαϊκό τοπίο, ήταν κυρίως αποτέλεσμα φόβου και όχι ελπίδας.
Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η συστράτευση εναντίον της ακροδεξιάς θα συνεχίσει να λειτουργεί, μέχρις ότου πάψει να λειτουργεί: ο Μακρόν το έχει πει ήδη στο βιβλίο του «Επανάσταση» (sic!) το 2016: «Αν δεν επανασυγκροτηθούμε, τον ερχόμενο Μάιο, ή σε πέντε χρόνια, ή σε δέκα χρόνια, το Εθνικό Μέτωπο θα έρθει στην εξουσία». Φυσικά, δεν πρέπει να περιμένουμε εναλλακτική πρόταση στην ακροδεξιά από το Μακρόν, κλασικό εκπρόσωπο του ακραίου κέντρου, Πρόεδρο των πλουσίων και πρωταθλητή του νεοφιλελευθερισμού.
Σε όλο τον δυτικό κόσμο τα πολιτικά συστήματα βρίσκονται σε συνεχή κρίση, με το ίδιο υπόβαθρο: Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές αποσαθρώνουν το κράτος πρόνοιας, υποβαθμίζουν το επίπεδο ζωής των πολιτών, απογειώνουν τις κοινωνικές ανισότητες και απονομιμοποιούν τις σχέσεις αντιπροσώπευσης. Ως αποτέλεσμα, η ρευστότητα και η αστάθεια αναδεικνύονται σε διαρκές χαρακτηριστικό της περιόδου. Συμπτώματα της είναι το Brexit, ο Τραμπ, η έκλειψη των παραδοσιακών κομμάτων στη Γαλλία, η γενικευμένη άνοδος της ακροδεξιάς, η κατάρρευση των Άγγλων συντηρητικών αλλά και του 41% στο 28%.
Μοναδική απάντηση στην κρίση, που κινδυνεύει να μεταλλαχθεί σε σήψη της δημοκρατίας, είναι η ρεαλιστική, εναλλακτική κυβερνητική πρόταση της αριστεράς. Η ενότητα της τελευταίας και η συνεργασία της με την κεντροαριστερά αποτελούν αναγκαία, αλλά όχι ικανή συνθήκη. Δεν αρκεί να παραμεριστούν οι μικροπολιτικοί ανταγωνισμοί και τα ναπολεόντεια σύνδρομα. Χρειάζεται πάνω από όλα ένα πειστικό κοινό πρόγραμμα που να συνδυάζει το ρεαλισμό με ένα ριζικά διαφορετικό προσανατολισμό, ρήξης με το νεοφιλελευθερισμό, υπέρ της κοινωνίας και όχι των λίγων.
Η αριστερά στην Γαλλία έχει αυτή την ευκαιρία. Τα μηνύματα είναι μεικτά: Φαίνεται ότι έχει επιτευχθεί μια προγραμματική προοδευτική συμφωνία, στη βάση του προεκλογικού προγράμματος. Το μεγάλο θέμα είναι τώρα ποιος θα υποδειχθεί ως πρωθυπουργός. Το γαλλικό Σύνταγμα αφήνει σχετική διακριτική ευχέρεια στον Πρόεδρο, η συνταγματική πρακτική όμως τον δεσμεύει να ορίσει εντελοδόχο από τη σχετική κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Γίνονται ήδη σχετικές διαπραγματεύσεις μεταξύ των ηγετών των κομμάτων του μετώπου, με ένα άτυπο, όμως, και όχι απόλυτα θεσμικό τρόπο: Σύμφωνα με πληροφορίες της Libération, που αναπαράγει και η Humanité, γίνονται ήδη συναντήσεις μεταξύ ετερόδοξων στελεχών των «Ανυπότακτων», του σοσιαλιστή Olivier Faure, της οικολόγου Marine Tondelier και του κομμουνιστή Fabien Roussel. Σε κάθε περίπτωση, κοντός ψαλμός: στις 18 Ιουλίου θα πρέπει να αναδειχθεί ο Πρόεδρος της Βουλής, άρα θα πρέπει το Μέτωπο μέχρι τότε να έχει λάβει τις αποφάσεις του.
Θεωρώ ότι η γαλλική Αριστερά έχει τη θεσμική ωριμότητα να υπερβεί κομματικές και προσωπικές φιλοδοξίες, να βάλει το «εμείς» πάνω από το «εγώ». Θα γίνει έτσι πρότυπο για όλη την ευρωπαϊκή αριστερά, και φάρος εξελίξεων και για την Ελλάδα: ποιος ναπολεοντίσκος θα συνεχίσει το ναρκισσικό του σολιψισμό, όταν είναι πια φανερό ότι είναι μονόδρομος η συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων;
(Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι Καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, Ανεξάρτητος Εμπειρογνώμονας του ΟΗΕ)
