Σε δύσκολη θέση βρέθηκε για ακόμη μια φορά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έπειτα από την αιφνιδιαστική επιστολή του Ντόναλντ Τραμπ, με την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες προαναγγέλλουν την επιβολή δασμών 30% στις εισαγωγές ευρωπαϊκών προϊόντων από την 1η Αυγούστου. Η εξέλιξη αυτή ανέτρεψε πλήρως την εικόνα προόδου που καλλιεργούταν από πλευράς Βρυξελλών και ανέδειξε την έλλειψη διαπραγματευτικής ισχύος της Ένωσης.
Παρά τις συνεχιζόμενες συνομιλίες Ευρωπαίων και Αμερικανών αξιωματούχων και την απόσυρση από την ΕΕ του σχεδίου φορολόγησης των ψηφιακών κολοσσών –μια κίνηση που είχε ερμηνευτεί ως χειρονομία καλής θέλησης προς την Ουάσινγκτον– η ανακοίνωση των νέων δασμών ήρθε απροειδοποίητα, αμφισβητώντας την στρατηγική της Κομισιόν και τη δυνατότητα της προέδρου της, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, να επηρεάσει τις εξελίξεις.
Η αρχική αντίδραση της φον ντερ Λάιεν περιορίστηκε σε μια γενική έκκληση για επανέναρξη διαπραγματεύσεων και αναφορά σε ενδεχόμενα «αναλογικά αντίμετρα», χωρίς ωστόσο να παρουσιάζεται συγκεκριμένο σχέδιο ή σαφής κατεύθυνση. Για ακόμη μία φορά, η πρωτοβουλία των κινήσεων βρίσκεται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, με την Ε.Ε. να ακολουθεί, αντί να προηγείται.
Η ανακοίνωση Τραμπ συνοδεύτηκε από αυστηρή προειδοποίηση ότι οποιοδήποτε αντίμετρο από πλευράς Ε.Ε. θα προκαλέσει περαιτέρω αύξηση των δασμών. Οι δηλώσεις του κινήθηκαν στο πλαίσιο της πάγιας γραμμής του, περί «ανισόρροπης σχέσης» και «απειλής για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ» λόγω του εμπορικού ελλείμματος.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίστηκαν να στηρίζουν την Κομισιόν, ωστόσο χωρίς κοινό, συντονισμένο σχέδιο αντίδρασης. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα μίλησε για την ανάγκη δίκαιης συμφωνίας, ενώ ο πρόεδρος της Γαλλίας ΕμανουέλΜακρόν κάλεσε την Επιτροπή να επιταχύνει την προετοιμασία αξιόπιστων αντιμέτρων. Η Γερμανίδα υπουργός Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε δήλωσε ότι οι δασμοί θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις και στις δύο πλευρές, ζητώντας μια ρεαλιστική λύση. Ανάλογες τοποθετήσεις έγιναν από τους ηγέτες της Ολλανδίας και της Ιταλίας.
Το γεγονός παραμένει πως, με λιγότερο από έναν μήνα μέχρι την εφαρμογή των μέτρων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν φαίνεται να έχει στη διάθεσή της μια ολοκληρωμένη στρατηγική. Η απουσία αποφασιστικής αντίδρασης και οι περιορισμένες δυνατότητες άσκησης πίεσης υποδηλώνουν ότι η ΕΕ δεν διαμορφώνει τις εξελίξεις, αλλά καλείται να προσαρμοστεί σε αυτές.
Ενδεικτική της αμηχανίας που επικρατεί στο ευρωπαϊκό στρατόπεδο είναι και η δήλωση της επικεφαλής διπλωματίας της ΕΕ, Κάγια Κάλας, η οποία από τη Μαλαισία δήλωσε ότι «φυσικά υπάρχουν τρόποι να αντιδράσουμε, αλλά δεν το θέλουμε». Οι δηλώσεις αυτές αποτυπώνουν την έλλειψη βούλησης και τόλμης που χαρακτηρίζει την ηγεσία της Ένωσης – μια στάση που απέχει δραματικά από την αποφασιστικότητα που απαιτεί η στιγμή.
Μέχρι και την τελευταία στιγμή, οι Βρυξέλλες συνέχιζαν να ονειρεύονται μια προσχηματική συμφωνία-πλαίσιο, ένα πρόχειρο προσχέδιο που θα έδινε παράταση στις διαπραγματεύσεις και θα απέτρεπε τα χειρότερα. Αν όμως οι δασμοί τεθούν σε εφαρμογή- κάτι που μοιάζει πλέον εξαιρετικά πιθανό-, τότε μιλάμε πλέον ξεκάθαρα για εμπορικό πόλεμο.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα από την κλιμακούμενη εμπορική κρίση ΗΠΑ–ΕΕ αναμένεται να είναι σημαντικές, καθώς η ελληνική οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές και τις εμπορικές ροές της Ευρώπης. Κλάδοι όπως η αγροδιατροφή και η μεταποίηση θα δεχθούν πιέσεις. Η ελληνική κυβέρνηση έχει εναποθέσει τις ελπίδες της για τις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στη σημερινή κυριακάτική του ανασκόπηση να μην κάνει την παραμικρή αναφορά στο θέμα των δασμών, ενδεικτικό της κατάστασης.
