«Όταν πρόκειται για ζητήματα ασφαλείας, καλό είναι να γινόμαστε όλοι περισσότερο Φινλανδοί».
Με αυτή την φράση περιέγραφε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τα αντανακλαστικά της σκανδιναβικής χώρας στην αντιμετώπιση της «υβριδικής απειλής» της Ρωσίας και στην «αποτελεσματική» διαχείριση των κοινών τους συνόρων μήκους 1.340 χιλιομέτρων.
«Η εξεύρεση της σωστής ισορροπίας μεταξύ της προστάσιας των εξωτερικών συνόρων και της διασφάλισης του σεβασμού των διεθνών υποχρεώσεών μας είναι ουσιαστικής σημασίας», σχολίαζε η φον ντερ Λάιεν με αφορμή την απόφαση του Ελσίνκι να «κλείσει» τα σύνορά του έπειτα από την κρίση του περασμένου Νοεμβρίου.
Υπενθυμίζεται πως στη διάρκεια του φθινοπώρου, η Φινλανδία ήρθε αντιμέτωπη με μια ξαφνική εισροή εκατοντάδων μεταναστών και αιτούντων άσυλο που προσπάθησαν να διασχίσουν τα σύνορα. Προέρχονταν από μακρινές χώρες - όπως η Σομαλία, το Ιράκ, η Υεμένη και η Συρία - και σύμφωνα με το Ελσίνκι «πείστηκαν» από τις ρωσικές αρχές να κάνουν το ταξίδι τους στην άλλη πλευρά των συνόρων.
Υπό τον φόβο μιας νέας αντίστοιχης κρίσης, η κυβέρνηση του Πέτερι Όρπο έφερε προς ψήφιση τον Μάιο έναν νόμο που - σε περιπτώσεις εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού - εξουσιοδοτεί τους συνοριοφύλακες να σταματούν τους αιτούντες άσυλο από το να περάσουν στο φινλανδικό έδαφος, αρνούμενοι την καταγραφή των αιτήσεών τους για διεθνή προστασία.
Το νομοσχέδιο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς νομικοί, εμπειρογνώμονες σε θέματα μετανάστευσης και οργανώσεις προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατήγγειλαν από την πρώτη στιγμή την κατάφωρη παραβίαση του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.
Η φινλανδική κυβέρνηση γνώριζε πολύ καλά τα προβλήματα συνταγματικότητας της πρότασής της: για αυτο τον λόγο ο νόμος χαρακτηρίστηκε ως «πράξη εξαίρεσης» και προχώρησε λαμβάνοντας τελικά 167 ψήφους υπέρ και 31 κατά.
Η νομοθεσία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Ιουλίου και έκτοτε παρέμεινε σε αδράνεια, περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία να ενεργοποιηθεί.
«Ποτέ ξανά»
Το Ελσίνκι δεν θέλει να δει «ποτέ ξανά» 1.300 μετανάστες να περνούν μέσα σε λίγους μήνες τα σύνορά του.
«Ο νέος νόμος προετοιμάζει τη Φινλανδία για το ενδεχόμενο η Ρωσία να συνεχίσει να ασκεί πιέσεις για μεγάλο χρονικό διάστημα και σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα», έχει σχολιάσει εκπρόσωπος του υπουργείου Εσωτερικών τονίζοντας πως «δεν μπορούμε να δεχθούμε ότι οι άνθρωποι εργαλειοποιούνται».
Η ρύθμισει μπορεί να ενεργοποιηθεί όταν υπάρχει «δικαιολογημένη υποψία» ότι μια ξένη χώρα προσπαθεί να αναμειχθεί στις εσωτερικές υποθέσεις της Φινλανδίας, αποτελώντας απειλή για την κυριαρχία και την εθνική της ασφάλεια. Εφόσον ενεργοποιηθεί, υποχρεώνει τους συνοριοφύλακες να διασφαλίζουν ότι η είσοδος των μεταναστών που έχουν εργαλειοποιηθεί «εμποδίζεται» - κάτι που στην πράξη μπορεί να σημαίνει ότι άνθρωποι θα απωθούνται βίαια. Αυτός είναι ο ορισμός του push back, πρακτικής απαγορευμένης μεταξύ άλλων από τη Σύμβαση της Γενεύης.
Οι αιτούντες άσυλο που έχουν ήδη εισέλθει στο φινλανδικό έδαφος θα πρέπει να «απομακρύνονται αμέσως» και να κατευθύνονται σε άλλο μέρος, πιθανώς κοντά στα σύνορα, για να επανεξεταστούν οι αιτήσεις τους. «Η απομάκρυνση θα επιβάλλεται ανεξάρτητα από το αίτημα για επαναξιολόγηση», αναφέρει το κείμενο.
«Εκκωφαντική» η σιωπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Η Κομισιόν - η οποία οφείλει να διασφαλίζει ότι η εθνική νομοθεσία σέβεται το ευρωπαϊκό δίκαιο - παρέμεινε... εκκωφαντικά σιωπηλή στη συζήτηση.
Ο Πετέρι Όρπο και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προέρχονται από την ίδια πολιτική οικογένεια, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) που έθεσε στην κορυφή της αντζέντας του τη διαχείριση των συνόρων.
Υπενθυμίζεται πως η πρόσφατη μεταρρύθμιση του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου στην οποία πρωτοστατεί η φον ντερ Λάιεν περιλαμβάνει συγκεκριμένα άρθρα για την αντιμετώπιση περιπτώσεων εργαλειοποίησης, κάτι που αποτέλεσε βασικό αίτημα των ανατολικών κρατών. Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό, τα κράτη μέλη θα έχουν επιπλέον χρόνο για να καταγράφουν και να εξετάζουν τις αιτήσεις ασύλου χωρίς να αφήνουν τους αιτούντες να εισέρχονται στη επικράτειά τους.
Η μεταρρύθμιση δεν προβλέπει προφανώς αυτόματη απόρριψη των αιτούντων άσυλο, ούτε νομιμοποιεί τα εγκληματικά push backs.
