Παραφράζοντας τον Μαρξ θα μπορούσαμε να πούμε σήμερα ότι δύο φαντάσματα πλανιόνται σήμερα πάνω από την Ευρώπη: τα φαντάσματα της λιτότητας και του πολέμου.
Η Ευρώπη επέλεξε να αντιμετωπίσει την κρίση του 2008 με λιτότητα. Αυτό ήταν ένα στρατηγικό λάθος. Και αυτό όχι μόνο εξαιτίας των κοινωνικών και οικονομικών συνεπειών που είχαν τα μνημόνια στις χώρες που αντιμετώπιζαν πρόβλημα αναχρηματοδότησης του χρέους τους, με πιο ακραία περίπτωση την Ελλάδα. Η συνταγή αυτή ερχόταν σε αντιδιαστολή με τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονταν την κρίση του 2008, οι άλλες μεγάλες οικονομικές δυνάμεις. Την ίδια περίοδο, οι ΗΠΑ και η Κίνα επέλεξαν να έχουν επεκτατικούς προϋπολογισμούς και ελλείματα και να εξομαλύνουν την ύφεση. Ταυτόχρονα εγκαινίασαν μία περίοδο όπου το κράτος ανέλαβε πρωτοβουλίες για την διατήρηση ή ανάκτηση της ανταγωνιστικότητας των οικονομιών τους σε αναδυόμενους τομείς ή σε τεχνολογίες αιχμής. Οι ΗΠΑ οργάνωσαν τη βιομηχανική πολιτική, που κλιμακώθηκε επί Μπάιντεν, προκειμένου να επαναπατριστούν ή να προσελκυστούν νέες μεταποιητικές μονάδων στο έδαφος της, ενώ η Κίνα χρηματοδοτούσε αφειδώς τις τεχνολογίες αιχμής στην πράσινη οικονομία και άλλου. Η Ευρώπη έμεινε πίσω σε τομείς αιχμής αλλά και στην κούρσα καινοτομίας σε παραδοσιακές βιομηχανίες όπως ήταν η ισχυρή αυτοκινητοβιομηχανία της.
Το πρόβλημα αυτό ήταν και είναι άμεσα συνδεδεμένο με την ίδια την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης, που είναι δομημένη γύρω από την δημοσιονομική σταθερότητα, την καταπολέμηση του πληθωρισμού και αφελείς κανόνες ανταγωνισμού που αποτρέπουν την κρατική παρέμβαση, όταν αυτή είναι έκδηλα αναγκαία. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας όλοι οι Ευρωπαϊκοί κανόνες, φυσικά παραβιάστηκαν, καθώς η Ευρώπη άλλαξε ρότα, έστω προσωρινά, με τον κοινό δανεισμό, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την αναστολή του Συμφώνου Σταθερότητας. Σήμερα όμως με τις προκλήσεις της πράσινης μετάβασης, της ροής πόρων στον αγροτικό τομέα, την χάραξη μιας ισχυρής βιομηχανικής και τεχνολογικής πολιτικής, βρίσκεται σε αμηχανία και αδυναμία να κάνει τις αναγκαίες τομές.
Το δεύτερο φάντασμα της Ευρώπης είναι η ενεργειακή κρίση. Η ανταγωνιστικότητα των οικονομιών της κεντρικής Ευρώπης, της Γερμανίας και της Ιταλίας πάνω από όλα, στηριζόταν για 30 και πλέον χρόνια στο φυσικό αέριο της Ρωσίας. Η ίδια η πράσινη μετάβαση, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο 60% το 2030 και στο 100% το 2050, στηριζόταν στη χρήση φτηνού αερίου ως μεταβατικό καύσιμο. Με την εκδήλωση της Ουκρανικής κρίσης, το ενεργειακό μοντέλο της Ευρώπης κατέρρευσε, ενώ οι άμεσες οικονομικές συνέπειες για της οικονομίες της Ευρωζώνης ήταν δραματικές. Ακόμα χειρότερα η Ευρώπη δεσμεύτηκε στον πόλεμο της Ουκρανίας ακολουθώντας τις αμερικάνικες επιλογές. Καθώς οι πόλεμοι τελείωνουν με νικήτριες και ηττημένους ή με διπλωματία, η Ευρώπη εμπλέκεται στην ιδέα της ενίσχυσης της άμυνας και της αμυντικές βιομηχανίας της, χωρίς σχέδιο αποκλιμάκωσης και λήξης του πολέμου. Κρίνοντας ότι η ειρήνευση στην Ουκρανία θα τροφοδοτήσει την Ρωσική επιθετικότητα, φαίνεται να μένει εγκλωβισμένη στην κλιμάκωση του πολέμου.
Στις τρέχουσες ευρωεκλογές είναι επιβεβλημένο να σημειωθεί μια μετατόπιση στον πολιτικό χάρτη της Ευρώπη προς τα αριστερά. Η Ευρώπη χρειάζεται τομές στην οικονομική αρχιτεκτονική και πολιτική της, στην επέκταση του κοινοτικού προϋπολογισμού, στην τήρηση της πράσινης μετάβασης με κοινωνικούς όρους και τη στήριξη του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Κυρίως χρειάζεται Κοινή Ευρωπαϊκή Εξωτερική Πολιτική στα κρίσιμα ανοικτά μέτωπα στην γειτονιά μας προκειμένου να διαμορφωθεί μια προοπτική Ειρήνης και Σταθερότητας.
(Ο Γιώργος Σταθάκης είναι αφ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης, Πρώην Υπουργός, Υποψήφιος Ευρωβουλευτής με την Νέα Αριστερά- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κυριακάτικη Απογευματινή")
