Αξιότιμε κ. Δήμαρχε,
Αγαπητέ σ. Χάρη Δούκα,
Σου απευθύνω αυτές τις κάποιες λέξεις, μεγαλόφωνες σκέψεις γύρω από τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, μιας πόλης που μοιάζει να ασχολείται επιλεκτικά με κάποιες ιστορικές περιόδους και να αγνοεί κάποιες άλλες.
Σήμερα, 27 Ιανουαρίου, ημέρα που αποφασίστηκε από τη διεθνή κοινότητα να οριστεί ως Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Ολοκαυτώματος, ημέρα που επιλέγει να τιμάται η μνήμη των έξι εκατομμυρίων Εβραίων που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα και της άνευ προηγουμένου, υπολογισμένης σκληρότητας και φρίκης, όπως διαβάζουμε γκουγκλάροντας αυτήν την ημερομηνία, θα ήθελα να αναφερθώ, όπως ίσως να υποψιάζεσαι, στον τρόπο με τον οποίο όλοι εμείς οι Αθηναίοι, βέροι και μη, αντιλαμβανόμαστε την ιστορική περίοδο της κατοχής και το αποτύπωμά της, καθώς και στο τι έχει γίνει ώστε το αποτύπωμα αυτό να χαραχτεί, ανεξίτηλο στη συλλογική μνήμη και να παράξει το μόνο και το πιο σημαντικό αποτέλεσμα, μια ξεκάθαρη και σταθερή θέση ενάντια στον φασισμό και τον ναζισμό.
Μπορεί να ακουστεί απρεπές, αλλά σκέφτομαι καμιά φορά: αν ένα πράσινο ανθρωπάκι από τον Άρη, προσγειωνόταν στη χώρα μας και έψαχνε να μάθει πόσα και τι θύματα, άφησαν πίσω τους φεύγοντας οι ναζί, θα έφευγε με την εντύπωση ότι στην Ελλάδα, μόνα θύματα ήταν οι Ελληνες Εβραίοι και τούτο διότι – ευτυχώς να λέμε- στο πλαίσιο του σχεδιασμού της διεθνούς εβραϊκής κοινότητας, συμπαρασύρεται και γίνεται ευρύτερα γνωστό και το δράμα των Ελλήνων Εβραίων. Αντίθετα το τι έπραξαν οι κατακτητές σε βάρος του υπόλοιπου ελληνικού πληθυσμού, ποιες ήταν οι επιπτώσεις της εφαρμογής της εθνικοσοσιαλιστικής θεωρίας, στον υπόλοιπο μη εβραϊκό πληθυσμό και ακόμη περισσότερο πόσο υπέφερε η ελληνική πρωτεύουσα και οι κάτοικοί της είναι σχεδόν άγνωστο!
Γιατί άραγε; Μα γιατί η πρωτεύουσα της χώρας μας, η οποία ως εκ του μεγέθους της πρέπει μάλλον να αποτελεί και την πόλη με τα περισσότερα θύματα και καταστροφές, δεν έβαλε ποτέ στην ατζέντα της το θέμα της δημιουργίας αυτής της απαραίτητης κουλτούρας μνήμης.
Πού είναι το δημοτικό μουσείο, που θα πρέπει να υπάρχει; Θα ονομαστεί μουσείο εθνικής αντίστασης ή ναζιστικής θηριωδίας ή αντιφασιστικής μνήμης, (ή όπως κριθεί καλύτερα να ονομαστεί) δεν έχει τόση σημασία. Οι εξειδικευμένοι επιστήμονες θα το αποφασίσουν, μελετώντας το υλικό και τα μουσειολογικά δεδομένα.
Πού είναι η ανακήρυξη της ως Μαρτυρική Πόλη; Ένα πρώτο ψάξιμο να κάνει κανείς, διαβάζει νούμερα που ζαλίζουν. Από ένοπλες επιχειρήσεις κάθε είδους (μπλόκα, μάχες, έρευνες κ.α, συμπεριλαμβανομένων φυσικά των αντιποίνων που ήταν συνήθης πρακτική) οι μελετητές καταγράφουν πάνω από 3000 θύματα. Δεν περιλαμβάνονται σε αυτά φυσικά, τα αθώα θύματα του μεγάλου λιμού, αποτέλεσμα μεταξύ άλλων και του διαχωρισμού της χώρας σε οικονομικές ζώνες, λόγω του οποίου επλήγη βαθιά η κυκλοφορία των επισιτιστικών αγαθών από τους τόπους παραγωγής τους, προς το μεγάλο αστικό κέντρο της πρωτεύουσας
Πού είναι η συμβολή αυτής της πόλης στην επιστημονική τεκμηρίωση των ελληνικών αξιώσεων; Επίμονοι ιστορικοί «σκαπανείς και οδοιπόροι» έχουν αναπτύξει, πλέον, πρωτόκολλα τεκμηρίωσης που θα μπορούσαν να συνδράμουν τα μάλα στην πλήρη και ορθή καταγραφή των ζημιών που υπέστη κατ’ αρχήν η πόλη και σε δεύτερο επίπεδο η χώρα
Πού είναι η υιοθέτηση και η υποστήριξη των μη κρατικών πρωτοβουλιών που αναδεικνύουν ιστορικούς περιπάτους και τοπόσημα; Είναι πλέον διαπιστωμένο ότι ο ιστορικός τουρισμός κατέχει ιδιαίτερη θέση στο πλαίσιο του θεματικού τουρισμού και η πόλη της Αθήνας θα μπορούσε, εκτός του αρχαίου κλέους της, να αναπτύξει και την επισκεψιμότητα -και μέσω αυτής, φυσικά, την ενημέρωση και τη γνώση- σε σημεία υπολογισμένης σκληρότητας και φρίκης, για παιδευτικούς λόγους, εννοείται!
Πού είναι η ανάδειξη της τοπικής ιστορίας; Σήμερα η τοπική ιστορία, έχει αφεθεί στην αξιέπαινη πρωτοβουλία, φωτισμένων δασκάλων και καθηγητών. Αν εμείς οι γονείς είμαστε τυχεροί και βρεθεί στο διάβα του παιδιού μας ένας τέτοιος, έχει καλώς. Αν όχι;;; Η σύμπραξη με τους όμορους δήμους για τη δημιουργία και υποστήριξη προγραμμάτων γνώσης της τοπικής ιστορίας, αν έβρισκαν τη θέση τους σε δημοτικό επίπεδο, γρήγορα θα γινόταν αντιληπτό και από το ΙΕΠ (Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής) πόσο σημαντικό είναι.
Αγαπητέ Δήμαρχε Χάρη,
αυτές είναι λίγες από τις σκέψεις που θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σου, με αφορμή τούτη τη δύσκολη μέρα. Δεν αρκεί να αποτίνουμε φόρο τιμής σε απελθόντες ανθρώπους που με τη δράση τους συνέβαλαν στην εξέλιξη της ιστορίας, η επετειακή αναφορά σε γεγονότα και πρόσωπα δεν επιδρά εκπαιδευτικά στις επόμενες γενιές. Το να αναφερόμαστε και να τιμούμε τον Μανώλη Γλέζο, δεν αρκεί για να διασφαλίσουμε πως «...η σύγχρονη και οι επερχόμενες γενιές, [θα] ορκιστούν στις ψυχές των θυμάτων ότι θα φράξουν το δρόμο σε κάθε προσπάθεια αναβίωσης του φασισμού και του ναζισμού και θα θεμελιώσουν σε ατράνταχτο βάθρο τους δημοκρατικούς θεσμούς» (Γιάννης Σταμούλης Νομαρχικαό Συμβούλιο Βοιωτίας, Μάϊος 1995).
Αν με διαβάσεις, σε ευχαριστώ!
(Η Χριστίνα Ι. Σταμούλη είναι Διαχειρίστρια του Αρχείου Σταμούλη)
